Sınıfta Söylenen Değil, Öğretilen Kurallar İşler

 

Sınıfta sorulan sorulara genellikle sınırlı sayıda öğrencinin, üstelik çoğu zaman aynı öğrencilerin katılması, en yaygın sınıf içi sorunlardan biridir. Bir süre sonra bu durum hem öğretmen hem de öğrenciler tarafından olağan kabul edilmeye başlanır. Roller sessizce paylaşılır. Öğretmen, derse hep aynı öğrencilerin katıldığından yakınır, diğer öğrenciler ise bu öğrencilerin oluşturduğu görünmez güven alanının dışında kalıp pasif izleyici rolünü benimseyerek dersi tamamlar.

Bu durumun nedenleri üzerine düşünüldüğünde pek çok gerekçe sıralanabilir. Sürekli cevap veren öğrencilerin “alışılmış katılımcı” rolüyle kendilerini güvende hissetmeleri, diğer öğrencilerin fikirlerinden emin olamaması, yanlış cevap verme kaygısı, öğretmenin doğru ya da yanlış cevaplara verdiği tepkiler hatta derse katılmanın öğrenci gözünde anlamlı bulunmaması bu nedenler arasında sayılabilir. Ancak sorun derinlemesine ele alındığında, temel meselenin derse katılımı doğal biçimde teşvik eden bir etkileşim ortamının kurulamamış olması olduğu görülür. Oysa sınıf içinde oluşturulacak basit ve planlı bir etkileşim zemini, öğrencilerin derse katılma isteğini harekete geçirebilir ve kendilerini daha güvende hissederek sürece dâhil olmalarını sağlayabilir.

Düşün–Eşleş–Paylaş tekniği, bu etkileşim ortamını oluşturarak öğrencilerin doğal bir süreç içinde ve isteyerek derse katılmalarını destekleyen iş birliğine dayalı bir öğretim tekniğidir (Gökalp, 2018, s. 176). Uygulama süreci açık ve anlaşılır bir yapıdadır. Farklı ders içeriklerine ve dersin farklı aşamalarına kolaylıkla entegre edilebilir olması, tekniği sınıf içi uygulamalar açısından işlevsel kılar.

Teknik Hakkında

Teknik, adından da anlaşılacağı üzere üç aşamadan oluşur. Düşün aşamasında öğretmen, işlenen konuya ilişkin öğrencilerin düşünmesini gerektiren bir soru yöneltir. Öğrencilerden bu soru üzerine bireysel olarak düşünmeleri istenir. Sınıf düzeyi dikkate alınarak uygun bir süre tanınır. Bu aşamada amaç, öğrencilerin başkalarının fikirlerinden etkilenmeden kendi düşüncelerini oluşturabilmeleridir.

Eşleş aşamasında öğrenciler sınıftaki bir arkadaşlarıyla eşleşir. Düşünme aşamasında oluşturdukları görüşleri birbirleriyle paylaşırlar. Bu süreçte öğrencilerin, karşılıklı fikir alışverişi yoluyla birbirlerini ikna etmeleri ve ortak bir görüşe ulaşmaları beklenir.

Son aşama olan paylaş bölümünde ise öğrenciler, üzerinde uzlaştıkları görüşü sınıfla paylaşır. Bu aşama, her ikilinin düşüncesini doğrudan sınıfla paylaşması şeklinde yürütülebileceği gibi iki grubun bir araya gelerek görüşlerini karşılaştırması ve akranlarıyla tartışması biçiminde de yapılandırılabilir.

Teknikte Farklılaştırma

Tekniğin bu üç aşaması, sınıfın düzeyine ve öğrenci sayısına göre farklılaştırılabilir. Kalabalık sınıflarda eşleşme süreci dörder kişilik gruplar hâlinde düzenlenebilir. İlk aşamada oluşabilecek karmaşayı önlemek adına öğrencilerin sıra arkadaşlarıyla eşleşmeleri sağlanabilir, ardından istedikleri ikiliyle yeniden eşleşmelerine fırsat verilebilir.

Süreç yazılı olarak da yapılandırılabilir. Bu durumda her öğrenci önce bireysel düşüncesini yazar, ardından eşleştiği arkadaşıyla yazdıklarını tartışarak ortak bir görüşe ulaşır. Belirlenen ortak fikir yazıya dökülür ve sınıfla paylaşılır. Hazırlanan bu çalışmalar, öğrencilerin isimleriyle birlikte sınıf panosunda sergilenebilir.

Ders Uygulamaları

Matematik dersinde, problem çözme etkinliklerinde öğrencilerin birlikte düşünmelerini sağlamak amacıyla teknikten yararlanılabilir. Problem çözme basamaklarının herhangi bir aşamasında süreç uygulanabilir.

Türkçe dersinde, metin okuma çalışmalarında; konu, ana fikir ve çıkarım yapma etkinliklerinde teknik etkili biçimde kullanılabilir.

Görsel sanatlar dersinde, belirlenen bir konu eşleşen öğrenciler tarafından aynı kâğıt üzerinde birlikte çizilebilir. Ortak üretim süreci tamamlandıktan sonra çalışmalar sınıf panosunda sergilenir ve öğrenciler eserlerini arkadaşlarına tanıtır.

Beden eğitimi dersinde ise oynanacak oyuna ilişkin bilgi verildikten sonra öğrencilerden başarılı olmak için taktik geliştirmeleri istenir. Eşleşen öğrenciler belirledikleri taktikle oyuna katılır. Oyuna belirli aralıklarla ara verilir ve başarılı olan gruplardan geliştirdikleri stratejileri paylaşmaları beklenir.

Özetle, derse katılım bir öğrencinin istekliliğinden çok, öğretmenin oluşturduğu etkileşim ortamıyla ilgilidir. Düşün–Eşleş–Paylaş tekniği, sınıfta sessiz kalan öğrencileri zorlamadan sürece dâhil etmenin, katılımı doğal hâle getirmenin etkili yollarından biridir.

Kaynakça

Gökalp, M. (2018). Öğretim ilke ve yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.